Adalet Arayışı Koleksiyonu, Bellek Müzesi’nin tarihsel adalet kavramı çerçevesinde hazırladığı dördüncü daimi koleksiyondur. Koleksiyon, 1980 Darbesi sonrasında askeri rejimin hedef aldığı devrimcilerin ailelerinin adalet mücadelesini ve bu mücadelenin Türkiye’de insan hakları hareketinin kurumsallaşmasına yaptığı katkıyı odağına alır.

Askeri yönetimin baskılarının cezaevlerinde ve toplum üzerinde sürdüğü yıllarda aileler, işkenceye, idamlara, zorla kaybetmelere ve hak ihlallerine karşı seslerini yükseltti. Çocuklarının ve yakınlarının davalarını mahkemelerde takip etti; gösteriler düzenledi, kamuoyu oluşturmaya çalıştı ve yaşanan insan hakları ihlallerini bir taraftan belgelerken diğer yandan sona ermesi için yetkililerle görüştü. Bu kararlı mücadele, 17 Temmuz 1986’da ailelerin de aralarında bulunduğu yazarlar, gazeteciler, doktorlar, avukatlar, mimarlar ve mühendislerden oluşan 98 insan hakları savunucusunun bir araya gelerek İnsan Hakları Derneği’ni (İHD) kurmasıyla yeni bir aşamaya ulaştı. Sonraki yıllarda Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV), TAYAD ve Yakay-Der gibi çok sayıda insan hakları örgütü bu birikimle çalışmalara başladı.

Koleksiyon; sözlü tarih görüşmeleri, dilekçeler, tutanaklar ve dava dosyaları gibi resmi belgelerin yanı sıra fotoğraflar, yayınlar ve efemera aracılığıyla, 1980 Darbesi sonrasında gelişen insan hakları mücadelesini ve Türkiye’de sivil toplumun dönüşümünü görünür kılar. Bu tanıklıklar, yalnızca insan hakları örgütlerinin kuruluş öyküsünü değil, aynı zamanda adalet arayışının kuşaklar boyunca nasıl sürdürüldüğünü de belgeliyor, bugünkü insan hakları mücadelesinin de önemli aşamalarını gözler önüne seriyor.

Bellek Müzesi’nin diğer daimi koleksiyonlarıyla birlikte düşünüldüğünde Adalet Arayışı Koleksiyonu, Türkiye’de darbe sonrasında gelişen ilk örgütlü insan hakları mücadelesini belgeleyen temel koleksiyonlardan biridir. Bugün hakikat, adalet ve insan hakları alanında yürütülen mücadelelerin tarihsel kökenlerini anlamak, geçmiş deneyimlerden öğrenmek ve mücadeleler arasındaki sürekliliği görmek açısından önemli bir başvuru kaynağıdır. Koleksiyon, yeni tanıklıklar, belgeler ve bellek nesneleriyle büyümeye ve zenginleşmeye devam etmektedir.